Afdelingshoofd Zorg Arnold van Halteren over Zinnige Zorg

“Onzinnige zorg, daar moeten we van af”

“Het basispakket met verzekerde zorg is net een wasbak die op overstromen staat”, zegt Arnold van Halteren, afdelingshoofd Zorg bij het Zorginstituut. Er komt steeds nieuwe zorg bij en er gaat maar weinig uit. Je wilt de kraan niet dichtdraaien, want er moet ruimte zijn voor innovatie vanuit het veld. Daarom onderzoekt het Zorginstituut in diverse programma’s samen met andere partijen die ‘waterbak aan zorg’. Is de zorg zinnig en vooral: voor welke patiënt wel en voor welke patiënt minder of niet. Op die wijze moet de juiste zorg bij de juiste patiënt terechtkomen.

Van Halteren is nauw betrokken bij het programma ‘Zinnige Zorg’ en de Subsidieregeling veelbelovende zorg. Graag gebruikt hij de metafoor van de overstromende wasbak (zie infographic) om nut en noodzaak van deze initiatieven uit te leggen.


Kern van Zinnige Zorg-projecten is het identificeren en terugdringen van ineffectieve en/of onnodige zorg, zodat de kwaliteit van de zorg voor de patiënt verbetert, de gezondheidswinst toeneemt en onnodige kosten worden vermeden", legt Van Halteren uit. Daarom toetsen we of de zorg in de praktijk overeenkomt met wat er is afgesproken. Wat goede zorg is blijkt bijvoorbeeld uit de richtlijn, wetenschappelijk onderzoek of literatuurstudies.”


Uit Zinnige Zorg-projecten blijkt dat de praktijk variabel is en af kan wijken van de richtlijnen. Zo bleek bijvoorbeeld uit het Verbetersignalement ‘Pijn op de borst’ dat 36 tot 63 procent van de patiënten beter geholpen had kunnen worden met medicijnen in plaats van een operatie. Met deze kennis kunnen we de zorg beter maken.


Bij het kijken naar de zorg stellen we de patiënt en het zorgtraject dat hij/zij doorloopt centraal. Achterliggende vraag is steeds in hoeverre de patiënt baat heeft bij de geleverde zorg. Krijgt hij de zorg die in zijn situatie gepast is, of krijgt hij wellicht te weinig zorg (onderbehandeling) of juist te veel (overbehandeling)? Deze vragen kunnen we alleen beantwoorden door nauw samen te werken met partijen uit het veld.

Keuzewijzers verbeteren de zorg

Het opstellen van keuzewijzers is al een paar keer een aanbeveling geweest die voortkwam uit een Zinnige Zorg-project. Het helpt zorgprofessionals en patiënten om samen de juiste behandeling in te zetten. In die zin sluit het programma aan bij de subsidieregeling ‘Transparantie in de zorg’ en bij ‘Samen Beslissen’. Als patiënten weten wat de voor- en nadelen zijn van verschillende behandelingen - en deze informatie op een passende manier krijgen - zullen ze in samenspraak met de zorgverlener meestal kiezen voor de behandeling die het best bij hen past, verwacht Van Halteren.

Een overstromende wasbak

In de wasbak zitten groene, rode en oranje bolletjes. De rode bolletjes zijn behandelingen waarvan we weten dat ze niet werken: bewezen onzinnige zorg. Die zorg moet niet meer worden aangeboden. Dat is niet goed voor de patiënt, en dus niet kosteneffectief. Van de oranje bolletjes moeten we uitzoeken welke werken en ook bij wie; dat is ook afhankelijk van de situatie van de patiënt, de context. De groene bolletjes zijn bewezen effectieve zorg.

”Uiteraard is het plaatje van de wasbak een “simplificatie”, zegt Van Halteren. Zorg waarvan is uitgezocht dat het ‘rood’ is, kan in beperkte gevallen goede zorg zijn. Het onderzoek is in een specifieke patiëntengroep uitgevoerd en er kunnen nog steeds omstandigheden zijn dat de zorgverlener samen met de patiënt voor die zorg kiest omdat de patiënt op belangrijke kenmerken verschilt van de onderzochte groep. Arts en patiënt moeten samen bewust kiezen om “van de norm af te wijken”.